لزوم وجود حمایتگر در کنار کودکان در آموزش‌های مجازی

مجازی شدن آموزش‌ها سبب شده کودکان هیچ تصویر ذهنی از مدرسه و کلاس‌های آموزشی نداشته باشند. از سوی دیگر به خاطر سطح شناخت و ضعف در یادگیری مجازی، دچار استرس شده و برای آموزش نیاز به همراه و حامی دارند؛ نیازی که تنها برای کلاس‌های درسی نیست و برای کلاس‌های تابستانی نیز این همراهی‌ها باید

از زمان شیوع کرونا و همه گیری آن در جهان به نظر می رسد گروه کودکان و نوجوانان بیش از دیگر اقشار جامعه تحت تاثیر این بیماری و پیامدهای آن قرار گرفته اند. اتفاقی که تعطیلی مدارس و آنلاین شدن آموزش ها به آن دامن زد و خیلی از کودکان به ویژه در مقطع ابتدایی فضای مدرسه را تجربه نکردند. همین موضوع اما برای آنها استرس و اضطراب هایی را به همراه داشت و در این شرایط آنها بیش از هر زمان دیگری نیازمند یک الگو، همراه و حامی برای آموزش شدند.

فرنگیس شریفی باستان روانشناس روز یکشنبه در گفت و گو با خبرنگار گروه دانشگاه و آموزش ایرنا، با اشاره به اینکه بسیاری از کودکان دانش آموز با مجازی شدن آموزش ها هیچ تصویر ذهنی از مدرسه ندارند، افزود: این دانش آموزان به خاطر سطح شناخت و ضعف در یادگیری، نیاز دارند آموزش را از طریق تحریک تمامی حواسشان یاد بگیرند. اما با توجه به آنلاین شدن کلاس ها، فقط تصویر و صدای معلم و در مواقعی هم به دلیل مشکلات اینترنتی، تنها صدای معلم خود را دارند.

این روانشناس گفت: علاوه بر اینها، یکسری از محدودیت ها از جمله قطع و وصل شدن اینترنت هنگام امتحانات یا آموزش، عدم تهیه یا دسترسی به وسایل ارتباطی مناسب مثل گوشی هوشمند و لپ تاپ به خاطر فقر اقتصادی، عدم حضور حمایتگر یا والدی که حین آموزش به کودک کمک و راهنمایی بدهد، نداشتن گروه دوستی در مواقعی که کودک دچار ضعف آموزشی است و می تواند از طریق دوستانش مشکلات را حل کند و… زندگی کودکان زیادی را تحت الشعاع قرار داده و همین باعث می شود بسیاری از آنها دچار استرس شده و همین مساله روی انگیزه، آموزش و یادگیری آنها تاثیر بگذارد.

وی اضافه کرد: مجموعه این عوامل به مرور باعث ضعف کودک شده و احساس ناکامی از اینکه نمی تواند از پس مشکلات درسی خود برآید، سبب بی انگیزگی و حس ناتوانی در او می شود و حتی روی هیجاناتش نیز اثر خواهد گذاشت و در ادامه دچار ترس، وحشت زدگی و ناامیدی می شود.

شریفی باستان با اشاره به اینکه با آنلاین شدن فضای آموزشی والدین باید بپذیرند که دغدغه های کودکشان بیشتر شده است، اظهار داشت: در این شرایط دانش آموزان کم سن و سال نیاز به حمایتگر دارند. به همین دلیل والدین یا معلم ها باید تمام حواس کودک را برای آموزش و یادگیری ترغیب کنند. چراکه آنها باید در نظر بگیرند که کودک با دوستانی که می توانند مشوق وی باشند، ارتباط ندارند، محیط و جو اجتماعی مدرسه را تجربه نمی کنند، زنگ تفریح و تجمع در حیاط مدرسه برای تفریح و معاشرت با دوستانشان و فضایی برای انجام فعالیت های درسی اکتشافی و عملی ندارند و همه اینها تاثیرات منفی بر روی آنها می گذارد.

این روانشناس ادامه داد: در این شرایط معلم ها با مواجهه مشکلات دانش آموزان بهتر است با والدین وی ارتباط بگیرند. چراکه والدین می توانند روی کودک خود تاثیرگذار باشند و در مواقعی که کودک احساس ناامیدی و ناتوانی کرد، پدر و مادرها نشان بدهند که در کنار کودک هستند، حمایتش می کنند که مطلب را بهتر یاد بگیرد و قوت قلب فرزند خود باشند تا بتواند با امیدواری آموزش ها را دنبال کند.

شریفی باستان با بیان اینکه قرارگیری کودکان پشت سیستم آنلاین به تنهایی رعب آور است، خاطرنشان کرد: در آموزش مجازی کودک خودش به تنهایی پشت سیستم قرار می گیرد، معلم و همکلاسی هایش کنار وی حضور ندارند و خودش باید به تنهایی همه مراحل آموزش را هماهنگ کند که این ممکن است با حس ترس برای وی همراه باشد.

وی افزود: در اینجا والدین می توانند با گفتن جملاتی مثل اینکه تو تنها نیستی، من کنارت هستم، هر کجا متوجه نشدی کمکت می کنم، نگران نباش و با معلمت ارتباط می گیرم تا بار دیگر به تو آموزش دهد، به کودک خود قوت دهند و ترس و نگرانی را از آنها دور کنند.

حمایت‌ها در کلاس‌های آموزشی تابستانی نیز ادامه یابد

شریفی باستان تاکید کرد: اکنون که فصل تابستان است و کلاس های آموزشی در رشته های مختلف نیز به دلیل شیوع بیماری کرونا به صورت مجازی برگزار می شوند، والدین باید همچنان حامی و همراه کودکان باشند.

وی افزود: هدف از مشارکت دادن کودکان در این کلاس ها مسلما تنها پرکردن اوقات فراغت آنها نیست و بیشتر هدف یاد دادن یک فن یا یک رشته خاص به کودکان است تا استعدادهایشان شکوفا شود و شاید در آینده نیز همین مسیر را ادامه دهند.

شریفی گفت: بنابراین لازم است در این کلاس های آموزشی هم مانند کلاس های درسی و مدرسه ای والدین برای فرزندان خود وقت بگذارند و با حوصله و آرامش آنها را در مسیر یادگیری علوم جدید همراهی کنند.

نوع تغذیه چه تاثیری بر سلامت روان زنان دارد؟

نتایج یک بررسی نشان می‌دهد: سلامت روان زنان بیش از مردان تحت تأثیر فاکتورهای غذایی است.

محققان آمریکایی اظهار کردند: مصرف فست فودها، حذف وعده غذایی صبحانه و مصرف کافئین با بروز مشکلات روانی در زنان مرتبط است.

به گفته محققان، سلامت روان زنان بیش از مردان با نوع مواد غذایی مصرفی آنان در ارتباط است.

محققان آمریکایی اظهار کردند: پیش از این تحقیقاتی در مورد رژیم غذایی و خلق و خوی افراد انجام گرفته که نشان می‌دهد رژیم غذایی باکیفیت می‌تواند سلامت روان را بهبود دهد. در این بررسی جدید این موضوع مورد ارزیابی قرار گرفت که آیا تعدیل رژیم غذایی می‌تواند خلق و خوی مردان و زنان ۳۰ سال و بالاتر را بهبود ببخشد؟

در این بررسی گروه‌های غذایی مختلف که با بروز مشکلات روانی در زنان و مردان ۳۰ سال و بالاتر ارتباط دارد، مورد مطالعه قرار گرفت. یافته‌های به دست آمده نشان داد در مقایسه با مردان سلامت روان زنان ارتباط بیشتری با فاکتورهای تغذیه‌ای دارد.

محققان آمریکایی همچنین تاکید کردند: در ارتباط با الگوهای تغذیه‌ای ناسالم، سطح مشکلات سلامت روان در زنان بیش از مردان است که تأیید می‌کند زنان بیش از مردان احتمال دارد به مصرف مواد غذایی ناسالم رو آورند.

انتهای پیام/

افزایش آسیب‌های اجتماعی با طرد کودکان فاقد هویت از چرخه آموزش

طرد شدن گروهی از کودکان به واسطه نداشتن مدرک هویتی از مدارس و چرخه آموزش عواقبی ناخوشایند دارد؛ چراکه آموزش در کنار پرورش است و وقتی کودکی از این حق اولیه محروم می شود، در آینده باید شاهد افزایش میزان آسیب‌های اجتماعی در جامعه باشیم.

افسانه جلیلیان افزود: آموزش رابطه تنگاتنگی با کاهش آسیب و افزایش حس خودارزشمندی در افراد دارد. به همین دلیل وقتی فردی از نیاز اولیه اش مثل آموزش جا می ماند، حس خودارزشمندی ندارد.

وی تاکید کرد: آموزش در کنار پرورش است. وقتی کودکی وارد چرخه آموزش رسمی نشود، پرورش پیدا نمی کند، مهارت های دیگر از جمله مهارت حل مساله و نه گفتن را نیز یاد نمی گیرد و مجموعه این اتفاقات باعث می شود فرد مسیر درست را طی نکند و به این ترتیب در آینده شاهد افزایش میزان آسیب های اجتماعی در جامعه خواهیم بود.

این روانشناس در خصوص اهمیت آموزش در رشد شخصیتی و هویتی کودکان به ویژه کودکانی که به دلیل نداشتن مدارک هویتی از تحصیل بازمانده اند، اظهار داشت: کودکانی که اغلب شرایط این را ندارند که از آموزش رسمی استفاده کرده و سر کلاس های درس حاضر شوند، احساس متفاوت بودن و کمبود دارند. از رشد شخصیتی و روانی در فرایند اجتماعی جا مانده و رشد روانی مثبتی نخواهد داشت. در نتیجه مجموعه این عوامل به جامعه آسیب وارد می کند. همان طور که وقتی شرایط زندگی برخی از مجرمان را بررسی می کنیم، می بینیم به دلیل اعتماد به نفس پایین و نداشتن حس خودارزشمندبینی مسیر را اشتباه رفته اند.

وی تصریح کرد: این در حالی است که گاه حتی مسوولان مدارس بدون هیچ توضیحی به این کودکان می گویند که قادر به ثبت نام نیستند. از آنجایی که کودک درکی از این ماجرا ندارد که مدرک هویتی چقدر در ثبت نام وی در مدرسه اهمیت دارد، تصور می کند به دلیل کمبودی که در خود دارد، ثبت نام نشده است.

جلیلیان با بیان اینکه این کودکان در تعاملات اجتماعی و ارتباط گرفتن با دیگران نیز دچار مشکل می شوند، خاطرنشان کرد: وقتی این کودک به دلیل نداشتن مدرک هویتی قادر به ورود به سیستم رسمی آموزش کشور نمی شود، به غیر از گروه های شبیه خودش با دیگران نمی تواند ارتباط بگیرد. همین موضوع باعث می شود از نظر روانی نسبت به بقیه اعتماد و عزت نفسش پایین آمده و در برقراری ارتباط اجتماعی با دیگران احساس کمبود کند.

این روانشناس تاکید کرد: همین حضور بچه ها در فضای تحصیلی و مدرسه و پوشیدن لباس فرم مدرسه می تواند در فرایند اجتماعی شدن کودکان تاثیر مثبتی بگذارد.

وی ادامه داد: اما وقتی این بچه ها از جامعه کنار زده می شوند، احساس تعلقی به جامعه ای که در آن زندگی می کنند، ندارند. وقتی از یکسری چیزها محروم می شوند و جامعه آنها را از حق مسلم شان که جزو ابتدایی ترین حقوق به حساب می آید کنار می گذارد، در آینده می توانند تبدیل به افرادی تخریبگر باشند که به دیگران آسیب وارد کنند. مثل کودکی که به مهمانی دعوت شده اما اجازه حضور در جمع مهمانان و استفاده از خوراکی های مهمانی را ندارد و در نتیجه این بچه احساس تعلق به آن محیط را پیدا نمی کند.

جلیلیان اضافه کرد: به طور معمول گروهی که از آموزش رسمی کشور جامانده اند، مهاجران و برخی نیز خانواده های ایرانی هستند که به دلیل سطح پایین فرهنگ، سواد یا چرخه ای از مشکلات اجتماعی و اقتصادی، نیازی به دریافت و تهیه مدرک هویتی برای فرزندشان را ندیده اند. به همین دلیل در ادامه این روند معیوب، گروهی از کودکان از ساده ترین امکاناتی که افراد عادی از آن برخوردار هستند، مثل مدرک هویتی محروم می مانند و دچار نقص، مشکلات روحی و کمبودهای زیادی می شوند.

این روانشناس با بیان اینکه کودکان درکی از مسائل اینچنینی ندارند و هنگام طرد شدن از جامعه مثل کنار گذاشته شدن از سیستم آموزش رسمی، ایراد را در خود جست وجو می کنند، افزود: برای مثال این سوال در ذهن کودک به وجود می آید که شاید کودکان دیگر زرنگ تر از او بوده اند که موفق به ثبت نام و حضور در مدرسه شده اند. مجموعه این تصورات نیز در ادامه باعث می شود کودکان دچار خود کم‌بینی و حقارت شوند.

وی اظهار داشت: بیشتر کودکانی که در این شرایط هستند، از چند جهت تحت فشار و آسیب قرار دارند؛ از یک طرف خانواده و مشکلاتی که دارد و از طرف دیگر جامعه و احساساتی است که در خودش با آن مواجه می شود و در نهایت حس ناکامی در وی شکل می گیرد.

جلیلیان تصریح کرد: این کودکان هیچ نقشی در سرنوشت خود نداشته اند، در صورتی که در سراسر دنیا کودکان باید از حقوق اولیه خود برخوردار باشند. به همین دلیل وقتی کودکی چه قانونی و چه غیرقانونی ساکن کشوری دیگر می شود، باید مثل همه افراد آن جامعه از حقوق اولیه اش که اصلی ترین آن نیاز به آموزش است، پس از خوراک، پوشاک و درمان برخوردار شود. چراکه طرد شدن این کودکان از فرایند اجتماعی شدن، در نهایت دودش به چشم همان جامعه می رود. فراموش نکنیم که همه ما در یک کشتی هستیم.

راه اندازی سامانه خودمراقبتی سلامت روان در کشور

مدیر کل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی از راه اندازی سامانه خودمراقبتی در حوزه سلامت روان برای استفاده جمعیت عمومی خبر داد.

به گزارش روز یکشنبه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، دکتر احمد حاجبی اظهار داشت: سامانه خود مراقبتی در حوزه سلامت روان برای استفاده جمعیت عمومی راه اندازی شده و همه افراد هم اکنون می توانند بدون ذکر مشخصات هویتی، با مراجعه به این پایگاه از خدمات آنلاین این سامانه در حوزه سلامت روان استفاده کنند.

وی افزود: مردم کشور ما نیز همانند تمامی کشورهای جهان با مسائل و مشکلات همه گیری کووید-۱۹ مواجه بوده و علاوه بر مشکلات و عوارض اجتماعی و اقتصادی که این بیماری تحمیل نموده، با آسیب های روانی زیادی نیز مانند استرس، اضطراب، ترس از مرگ خود و عزیزان، افسردگی، و وسواس نیز مواجه بوده اند.

حاجبی ادامه داد: از این رو حوزه معاونت بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در این مدت با همکاری سایر بخش های نظام سلامت تلاش وافری در راستای پاسخ به نیازهای سلامت روان جمعیت عمومی و ارائه خدمت به گروه های در معرض خطر بالاتر کرده است.

وی اضافه کرد: سامانه خودمراقبتی در حوزه سلامت روان ذیل پایگاه اینترنتی salamat.gov.ir راه اندازی شده است. همه افراد هم اکنون می توانند بدون ذکر مشخصات هویتی، با مراجعه به این پایگاه و انتخاب گزینه “خودارزیابی روانشناختی” در سمت چپ و پایین صفحه، به سؤالات ده گانه غربالگری در حوزه سلامت روان پاسخ داده و از سامانه بازخورد دریافت کنند.

مدیر کل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت افزود: در بخش های بعدی، محتوای آموزشی خودمراقبتی در حوزه سلامت روان و فهرست مراکز خدمات جامع سلامت نیز گنجانده شده است. افراد می توانند ضمن مطالعه محتوای آموزشی، در صورت نیاز با استفاده از سامانه، به جستجوی مراکز خدمات جامع سلامت نزدیک محل سکونت خود پرداخته و برای دریافت خدمات سلامت روان از پزشکان و کارشناسان سلامت روان در نظام مراقبت های بهداشتی اولیه کمک بگیرند.

حاجبی در خصوص رویکرد اصلی دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد حوزه معاونت بهداشت گفت: با وجود محدودیت های ایجاد شده، سعی بر این بوده است که خدمات حوزه سلامت روان از طرق دیگر به دست گیرندگان خدمت برسد. یکی از اقتضائات شرایط فعلی این است که افراد متناسب با سطح سواد سلامت خود بتوانند به فراگیری مطالبی جهت خودمراقبتی در حوزه سلامت روان بپردازند. این مهم با راه اندازی این سامانه محقق شده است.

توجه به خودمراقبتی روانی در پاندمی کرونا

یک متخصص روان درمانی، توجه به خودمراقبتی روانی در پاندمی کرونا را مورد تاکید قرار داد و گفت: تاب‌آوری افراد در مقابل استرس متفاوت است.

محمد پارسا عزیزی استادیار دانشگاه اظهار داشت: استرس یک واکنش در بدن است که در اثر فشارهای غیرطبیعی وارد شده به جسم یا روان ایجاد می‌شود. ما در دنیایی زندگی می‌کنیم که خواه ناخواه عوامل استرس‌زا دامن ما را خواهد گرفت، در واقع استرس زمانی ایجاد می‌شود که نتوان با فشارهای کوچک کنار آمد. ممکن است عاملی برای فردی استرس ایجاد کند ولی همان عامل برای دیگری استرس نداشته باشد. این در حالی است که اگر افراد نتوانند اضطراب و تنش‌های روزمره را کنترل کنند مستعد بیماری‌های جسمی و روانی می‌شوند.

وی تصریح کرد: تاب‌آوری افراد در مقابل استرس متفاوت است این پدیده وابسته به تربیت خانوادگی و خلق و خوی افراد است. استرس می‌تواند روی رفتار و عملکرد ما تأثیر گذار باشد. در شرایط کرونایی که بسیاری از مشاغل از رونق افتاده و درآمدها کم شده است، بسیاری دچار استرس و اضطراب دائمی شده اند که این امر به شدت خطرناک است و باید توسط خود افراد مدیریت شود.

عزیزی ادامه داد: واقعیت این است که این تنش‌های روانی دائمی، سیستم ایمنی بدن را به شدت دچار افت می‌کند تا جایی که گاهی دارو نیز نمی‌تواند این افت را برای ما جبران کند. به همین دلیل خود مراقبتی روانی موضوعی است که در این روزهای کرونایی باید به آن توجه داشته باشیم.

وی با بیان اینکه استرس ابتلاء به کرونا در برخی از افراد نهادینه شده، افزود: این نوع وسواس فکری نیز بسیار خطرناک است، وظیفه عقلانی، انسانی و اجتماعی در این شرایط، رعایت پروتکل‌های بهداشتی و مراقبت از خود و خانواده است. زمانی که ما اصول را به درستی رعایت می‌کنیم دیگر نیازی نیست که خودمان را آزار دهیم و زندگی را برای خودمان و اطرافیانمان سخت کنیم.

این روانشناس تاکید کرد: از نشانه‌های استرس می‌توان به تغییر ضربان قلب، بی‌خوابی، فشار در قفسه سینه، عرق کردن، خشکی دهان، دل درد، سوزش معده، احساس غم، بی اشتهایی، لرزش بدن، عدم تمرکز، کم شدن حافظه، تکرر ادرار، مشکلات پوستی، احساس سرگیجه، تغییر دمای بدن، احساس خستگی و خشم اشاره کرد که با مشاهده هر کدام از این علائم باید به روند درمان از طریق روانشناس اقدام کرد.

عزیزی گفت: برای مقابله با شرایط پر تنش کرونایی باید اخبار و اطلاعات مربوط به اتفاقات را فقط از منابع تأیید شده پیگیر بود که البته هرچه بیشتر پیگیر باشید احتمالاً میزان استرس نیز بیشتر می‌شود. پس فاصله گرفتن از اخبار خود یک راهکار درمانی در این روزها است.

وی، ورزش را یکی دیگر از راهکارهای مقابله با استرس دانست و افزود: ورزش و تحرک فیزیکی باعث تخلیه انرژی جسمی شده و استرس را کاهش می‌دهد. داشتن برنامه روزمره و مدیریت زمان به کنترل استرس کمک می‌کند. سعی کنید حتی برای تفریح کردن هم برنامه‌ریزی داشته باشید، یک دفتر تهیه کنید همه روزه احساسات ناخوشایند خود را یادداشت کنید این کار باعث می‌شود هیجانات منفی خود را بیرون بریزید، به زندگی معنوی خود توجه کنید در واقع توکل به خدا یک منبع عظیم برای کنترل استرس است.

این استادیار دانشگاه گفت: سعی کنید برای خودتان سرگرمی ایجاد کنید گاهی کارهایی انجام بدهید که بابت آنها پولی نمی‌گیرید و فقط کار مورد علاقه شما است که از آن لذت می‌برید. ارتباط خود را با افراد همیشه نگران کم کنید بیشتر با دوستانی وقت بگذرانید که کمتر زندگی را سخت می‌گیرند، مدیریت مالی تأثیر بسیار زیادی در کنترل اوضاع دارد سعی کنید خرج‌های اضافه خود را کنترل کرده که با چند روز تعطیل شدن کارتان همه چیز به هم نریزد.

عزیزی خاطرنشان کرد: به تغذیه خود اهمیت دهید مصرف زیاد کافئین و شکر در بلند مدت استرس را افزایش می‌دهد، سعی کنید برنامه غذایی سالمی داشته باشید. حتماً شیوه‌های آرام سازی را یاد بگیرید و در زندگی به کار بگیرید، خواب کافی را فراموش نکنید و با پذیرفتن شرایط کنونی آرام بمانید، رعایت بهداشت را جدی بگیرید و مطمئن باشید شرایط تغییر خواهد کرد.

بیماری خشکی چشم تاثیر منفی بر سلامت جسم و روان دارد

نتایج یک مطالعه جدید نشان می دهد بیمارانی که از علائم بیماری خشکی چشم رنج می برند در مقایسه با بیماران بدون علائم، کیفیت زندگی پایین تری دارند.

به نقل از اماج، یافته‌های محققان دانشگاه ساوتهمپتون نشان داد در بیماران مبتلا به عارضه خشکی چشم، این عارضه اثرات منفی بر عملکرد بینایی شأن، توانایی آنها در انجام فعالیت‌های روزمره و بهره وری کاری شأن دارد.
بیماری خشکی چشم یک بیماری شایع است که می‌تواند افراد را در هر سنی تحت تأثیر قرار دهد اما در زنان و افراد مسن شیوع بیشتری دارد. علائم این بیماری شامل خارش و قرمزی چشم، تاری دید و احساس ریزش یا وجود جسم خارجی در چشم است. گزارش شده است که تا یک سوم بزرگسالان بالای ۶۵ سال به این بیماری مبتلا هستند، اگرچه احتمالاً تعداد واقعی بیشتری وجود دارد زیرا آزمایش تشخیصی مشخصی در این مورد نیست و افراد با علائم خفیف، معمولاً به پزشک مراجعه نمی‌کنند.
درمان بیماری غالباً شامل تجویز قطره اشک مصنوعی و روان کننده‌های چشمی است. در این مطالعه جدید به بررسی چگونگی تأثیر بیماری خشکی چشم بر زندگی بزرگسالان در انگلیس از طریق یک بررسی آنلاین بر روی یک هزار بیمار مبتلا به این بیماری و یک هزار بیمار دیگر فاقد این بیماری پرداخته شد. شرکت کنندگان به یک پرسشنامه در مورد عملکرد بینایی خود و یک پرسشنامه در مورد کیفیت زندگی مرتبط با سلامتی پاسخ دادند. کسانی که اعلام کردند دچار بیماری خشکی چشم هستند نیز برای ارزیابی شدت علائم به سوالات بیشتری پاسخ دادند.
نتایج نشان داد تعداد بیشتری از شرکت کنندگان مبتلا به بیماری خشکی چشم دارای مشکلات حرکتی بوده و در فعالیت‌های روزمره خود مشکلات بیشتری را نسبت به بیماران بدون این بیماری تجربه می‌کنند. این نظرسنجی‌ها همچنین نشان داد که این افراد بیشتر از اضطراب و افسردگی رنج می‌برند.
محققان همچنین دریافتند که شرکت کنندگان دارای علائم بیماری خشکی چشم بیشتر از سایر بیماری‌ها رنج می‌برند، و دو برابر بیشتر دچار آرتروز، کاهش شنوایی یا بیماری تحریک روده پذیر هستند.

نگرانی از شیوع بلوغ زودرس در پاندمی کرونا/ آسیب های فضای مجازی

به نقل از اماج – یک متخصص روان درمانی و استادیار دانشگاه گفت: استفاده بی حد و مرز از اینترنت و فضای مجازی، باعث بلوغ زودرس روانی و جسمی کودکان و نوجوانان می شود.

محمدپارسا عزیزی افزود: شخصیت انسان در دوران کودکی و نوجوانی شکل می‌گیرد و مهم‌ترین دوران در رشد شخصیت اولیه انسان، یک تا سه سالگی است.

وی تصریح کرد: معمولاً در پایان سه سالگی کودکان ارزیابی مثبتی نسبت به دنیا ندارند و از سه تا هجده سالگی که فرد به تکامل شخصیت می‌رسد، زمانی است که احساسات و عواطف کودکان به ترمیم نیاز دارد که بتوانند دنیا را جایی امن و سرشار از احساس امنیت، آرامش، اعتماد به نفس، امیدواری و مثبت بودن بدانند.

این متخصص روان درمانی ادامه داد: در دوران اولیه زندگی هر فرد، نقش خانواده در شکل‌گیری شخصیت بسیار حائز اهمیت است. جامعه، مدرسه و همسالان نیز در تکمیل شخصیت تأثیر گذار هستند اما نقش خانواده همواره پر رنگ تر از سایر عوامل بوده و هست، خانواده باید بتواند بر سایر عوامل تأثیرگذار مقدم بوده و جهت آنها را تعیین کند.

عزیزی اضافه کرد: در یک سال گذشته، شیوع ویروس کرونا توانسته بسیاری از جنبه‌های زندگی را تحت تأثیر قرار دهد، توصیه به ماندن در خانه اصلی ترین شیوه درگیر نشدن با این ویروس بوده است، یعنی زمان چند ساعته که کودکان و نوجوانان در مدارس مشغول به تحصیل با هدف تعلیم و تربیت بوده‌اند در خانه مانده و از طریق دنیای مجازی تعلیم و تربیت می‌شوند.

این استادیار دانشگاه تصریح کرد: به گفته بسیاری از متخصصان، فضای مجازی و روابط اینترنتی در سنین کودکی و نوجوانی می‌تواند تبعاتی برای آنها داشته باشد، اما امروز با توجه به اینکه خانواده‌ها گاهی مجبورند فایل مربوط به کلاس را به معلم ارسال کرده و برای مباحث درسی از فضای مجازی استفاده کنند و از طرف دیگر ماندن زیاد کودک در منزل باعث شده است که انرژی روانی و جسمی کودکان تخلیه نشود و خانواده‌ها برای آرام کردن کودک ناچار به تسلیم در مقابل آنها شده و اکثر آنها برای فرزندانشان گوشی موبایل یا تبلت اختصاصی تهیه کرده‌اند، نفوذ موبایل در دنیای امروزی نیز به حدی عمیق است که کودکان آشنایی کامل با نحوه گرفتن برنامه‌های فیلتر شکن داشته و گاهی برای انجام تکالیفشان حتی نیاز به استفاده و نصب این برنامه‌ها هم دارند.

عزیزی افزود: این موضوع برای همه واضح است که ماشین نوجوانی فقط گاز دارد و در بسیاری از موارد نوجوانان از ترمز و فرمان استفاده نمی‌کنند، در این شرایط، نیاز است که خانواده‌ها نقش ترمز را ایفا کنند و جلوی انحراف را بگیرند و یا در قالب فرمان، ماشین نوجوانی را به جهت درست هدایت کنند.

این استادیار دانشگاه گفت: امروز نگرانی از تشدید شیوع بلوغ زودرس جسمی و روانی در ایام همه گیری ویروس کرونا در بین تمام روان درمانگران وجود دارد، ما به خانواده‌ها توصیه می‌کنیم که مسائل آموزشی فرزندان خود را از گوشی یکی از والدین انجام داده و تن به خرید گوشی مجزا برای فرزندانشان ندهند و در صورتی که ناچار به این کار شدند، استفاده از اینترنت را رصد کرده و به صورت نامحسوس فرزندشان را تحت نظر داشته باشند.

وی در پایان افزود: خانواده‌ها باید بدانند که بلوغ زودرس می‌تواند شخصیت یک نوجوان را به انحراف بکشاند و آینده خوبی برای فرزندانشان به دنبال نخواهد داشت.

تامین نیازهای خوابگاهی و سلامت روان دانشجویان علوم توانبخشی

مدیر امور دانشجویی دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی گفت: تامین نیازهای خوابگاهی، مشاوره و سلامت روان و تعامل با والدین دانشجویان از مهمترین برنامه های حوزه دانشجویی دانشگاه است.

به نقل از اماج ، اکبر میرجانی اقدم درباره برنامه های مهم یک سال آینده اداره خوابگاه های دانشجویی دانشگاه گفت: فاز دوم بازسازی و تجهیز کامل خوابگاه جدید پسران، در ماه های آتی اجرا می شود.

وی افزود: فاز اول مناسب سازی این خوابگاه که در غرب تهران واقع شده و جایگزین خوابگاه امام حسین پسران دانشجو خواهد شد، پس از رفع موانع و تحویل گرفتن آن طی چهارماه گذشته که با حمایت مالی معاونت دانشجویی وزارت بهداشت انجام شد، در فاز دوم که طی ماه های آتی اجرا می شود، عملیات بازسازی و مناسب سازی طبقات باقیمانده، تکمیل و نسبت به تجهیز کامل خوابگاه، و تکمیل عملیات فنی و راه اندازی سیستم اینترنت این خوابگاه، اقدام خواهد شد.

میرجانی اقدم در مورد دیگر برنامه های مربوط به خوابگاه ها که طی ماه های آینده برای رفع نیاز دانشجویان اجرا می شود، گفت: در صورت تامین اعتبار لازم، آسانسور خوابگاه  حضرت زینب (س) دختران دانشجو نصب و راه اندازی می شود، ضمن آنکه طرح تهیه نقشه خطر و ایمنی سازی خوابگاه ها براساس استانداردهای سازمان آتش نشانی، اجرا خواهد شد.

مدیر امور دانشجویی دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی همچنین از بازگشایی محدود خوابگاه ها جهت ارائه خدمات به دانشجویان کارورز همچون سال گذشته خبر داد و افزود: برگزاری انتخابات شورای صنفی دانشجویان دانشگاه طی اردیبهشت ماه سالجاری که بصورت مجازی انجام خواهد شد، از دیگر برنامه های مدیریت امور دانشجویی است.

وی با اشاره به برنامه های اداره رفاه دانشگاه در بخش اعطای وام، گفت: اعطای وام ضروری نیمسال دوم، وام تحصیلی نیمسال دوم ورودی ۹۹ (برای کلیه دانشجویان به جز ورودی ۹۹ قبل از عید پرداخت شده است)، و وام تحصیلی وزارت علوم نیمسال دوم، اعطای وام ودیعه مسکن وهمچنین اعطای بن کتاب، از برنامه های مدیریت امور دانشجویی در سال جاری خواهد بود.

میرجانی اقدم افزود: امسال قرارداد تغذیه منعقد می شود، ضمن آنکه سردخانه بهسازی و سامانه اختصاصی به منظور انجام رزرو غذا در محل ستاد دانشگاه و خوابگاه های دانشجویی راه اندازی می شود.

وی در مورد برنامه های امسال اداره تربیت بدنی اظهار داشت: شرکت در مسابقات مجازی منطقه ۱۰ در شش رشته، شرکت در مسابقات ورزشی مجازی وزارت بهداشت در ۱۰ رشته و برگزاری مسابقات ورزشی مجازی درون دانشگاهی حداقل در چهار رشته (طبق برنامه پایش عملکرد) را در اردیبهشت و خردادماه امسال داریم.

مدیر امور دانشجویی دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی افزود: شرکت در دومین دوره بازیهای المپیاد فکری وزارت بهداشت حداقل در شش رشته، جزو برنامه های تابستانی دانشگاه است، و در صورت کنترل شیوع کرونا در کشور و حضور دانشجویان از مهرماه امسال در دانشگاه از جمله برنامه های دانشگاه است.

وی افزود: شرکت در هفتمین دوره مسابقات فوتسال کشوری و در پنجمین دوره المپیاد ورزشهای همگانی دختران و پسران هرکدام در شش رشته و همچنین میزبانی مسابقات همگانی منطقه ۱۰ حداقل در دو رشته و میزبانی برنامه های آموزش مربیگری حداقل در سه رشته با توجه به درخواست دانشجویان با همکاری فدراسیون های مرتبط را برعهده خواهیم داشت.

میرجانی اقدم برگزاری وبینارهای آموزشی با موضوعاتی همچون مهارت های زندگی و بهبود کیفیت تحصیلی، تجهیز مرکز مشاوره به سامانه مشاوره تلفنی، افزایش برنامه آنلاین و اینترنتی جهت پاسخ دهی به سئوال های  روانشناختی دانشجویان، تهیه کلیپ های آموزشی در قالب فیلم کوتاه، موشنگرافی، پادکست و اینفوگرافی، تهیه و انتشار گاهنامه روانشناختی مرکز مشاوه و ایجاد لینک فیلم های آموزشی در سایت مرکز مشاوره دانشجویی با عنوان «سینما و روانشناسی و تحلیل فیلم» را از برنامه های امسال مرکز مشاوره دانشجویی دانشگاه ذکر کرد.

وی افزود: تلاش می کنیم تا در سال جاری، بستر تعامل با والدین دانشجویان و طرح مسائل مورد نظر آنان به منظور پیشگیری از مشکلات و آسیب های اجتماعی، و آموزش والدین در این راستا فراهم شود، و ساز و کارهای لازم برای به اشتراک گذاری دیدگاه ها و راه حل ها و تجارب موفقیت آمیز دانشجویان در زمینه های تحصیلی، عاطفی و خانوادگی و …  ‌و  کمپین حال خوب و پیشگیری از اعتیاد در سایت مرکز مشاوره اجرا می شود.

مدیر امور دانشجویی دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی گفت: در نظر داریم تا از ظرفیت علمی و تخصصی اعضای هیات علمی و دانشجویان مقطع دکتری در رشته هایی مانند روانشناسی و مشاوره برای همکاری و ارتقای کیفی خدمات مرکز مشاوره دانشجویی دانشگاه استفاده کنیم.

روشهای استفاده شده برای حفظ و ارتقای سلامت روان در خانم های متأهل ایرانی: یک مطالعه کیفی

سلامت روان حالتی از بهزیستی است که افراد را قادر می‌سازد تا توانایی‌های خود را تشخیص دهند، بتوانند با استرس‌های معمول زندگی کنار بیایند، به طور بهره‌ور و مؤثر کار کنند و به جامعه کمک کنند [1]. در واقع سلامت روان به عنوان مقوله‌ای مهم، بر تمامی جنبه‌های زندگی انسان تأثیرگذار است و ارتباطی دوطرفه و تعاملی چشمگیر با بهزیستی و بهره‌وری در جامعه و افراد دارد [2]. طبق گزارش‌های سازمان جهانی بهداشت، مشکلات روانی در سراسر دنیا شیوع بالایی دارد؛ مخصوصاً در خانم‌ها شایع‌تر است. مشکلات روانی در مقایسه با دیگر اختلالات، در سنین پایین‌تر تظاهر می‌کند و اغلب طول دوره طولانی‌تر و اثرات نامطلوب‌تری بر جنبه‌های مختلف زندگی ازجمله عملکرد آموزشی، اشتغال، درآمد، روابط شخصی و مشارکت اجتماعی خواهد داشت [3]. هم اینک بیش از 450 میلیون نفر در سراسر دنیا از نوعی اختلال روانی رنج می‌برند [4].
در سال 2004، 1/2 درصد از مرگ‌ومیر در مردان و 2/2 درصد از مرگ‌ومیر در خانم‌ها ناشی از اختلالات عصبی‌روانی بوده است. این بیماری‌ها مسئول یک‌سوم سال‌های از دست رفته ناشی از بیماری هستند [5]. بر اساس مطالعه نوربالا و همکاران (2004) با استفاده از پرسش‌نامه سلامت عمومی، در کشور ایران نیز 21 درصد از کل جمعیت (9/25 درصد از خانم‌ها و 6/14 درصد از مردان) از نوعی از علائم بیماری روانی رنج می‌برند [6]. این آمار در سال 2008 در شهر تهران به 36 درصد افزایش یافته است (2 به 1 در خانم‌ها نسبت به مردان) [7].
ارتقای سلامت روان، در ساختار فرهنگی اجتماعی یک جامعه ریشه دارد و با دیگر تعیین‌کننده‌های اجتماعی مؤثر بر سلامت به‌شدت تعامل دارد [8]. در سال 2015 زوبیا و همکاران به بررسی نقش قومیت و نژاد در دریافت خدمات سلامت روان در انگلستان پرداختند و دریافتند که سرویس‌های ارائه‌دهنده خدمات سلامت روان باید با توجه به عوامل اجتماعی و قومیتی به‌روز‌رسانی شوند [9]. در ایران نیز ملک‌افضلی و همکاران از طریق رویکرد اجتماع‌محور مشارکتی به نیازسنجی سلامت جوانان پرداختند و برنامه‌های مداخله‌ای متناسب با نیاز آنان را پیشنهاد و اجرا کردند [10].
مطالعه حاضر، ارائه قسمتی از نتایج یک مطالعه گسترده مداخله‌ای است که به منظور ارتقای سلامت روان در خانم‌های تهرانی طراحی شده است. در این مقاله، شیوه‌های استفاده‌شده برای حفظ و ارتقای سلامت روان در خانم‌های متأهل تهرانی با شیوه کیفی بررسی شده است
روش
در این مطالعه از روش تحقیق کیفی استفاده شده است. این روش قادر است که درک عمیقی از مکانیسم‌های استفاده‌شده برای ارتقای سلامت روان را فراهم آورد [11]. جمع‌آوری داده‌ها از مهرماه 1394 به مدت 6 ماه صورت گرفت. شرکت‌کنندگان در مطالعه را خانم‌های متأهل 18 تا 65 ساله ساکن منطقه 22 شهرداری تهران تشکیل می‌دادند. این منطقه به خاطر دسترسی مناسب، وجود سازمان‌های مردم‌نهاد، مشارکت فعال در پروژه شهر سالم، وجود خیرین و داوطلبان مردمی و …، برای اجرای طرح مداخله‌ای سلامت روان انتخاب شد. روش جمع‌آوری داده‌ها، انجام مصاحبه‌های فردی با گروه هدف بود. علت انتخاب این روش، جمع‌آوری دقیق‌تر اطلاعات و انعطاف‌پذیری آن است [12].
به منظور انجام مصاحبه، ابتدا از یک داوطلب که شرایط ورود به مطالعه را داشت، شروع کردیم. بر اساس نتایج حاصل از هر مصاحبه، نمونه بعدی را با مشارکت داوطلبان و بر اساس هدف انتخاب کردیم. سعی شد در انتخاب شرکت‌کنندگان بیشترین تنوع وجود داشته باشند؛ افراد از سطح تحصیلات بالا تا پایین، وضعیت اقتصادی بالا و پایین، تعداد متغیر فرزندان ( بدون فرزند تا تعداد 5 فرزند) در مصاحبه‌ها وارد شود. تعداد مصاحبه‌ها تا رسیدن به اشباع ادامه یافت؛ به این معنا که مصاحبه تا زمانی ادامه یافت که با تکرار مصاحبه‌ها، اطلاعات جدیدی به دست نیاید.
در این مطالعه 15 مصاحبه عمیق فردی انجام شد. هر مصاحبه فردی یک تا یک‌ونیم ساعت طول می‌کشید. مکان و زمان انجام مصاحبه با نظر شرکت‌کنندگان تعیین شد. در هر مصاحبه، قبل از شروع جلسه، فرم رضایت‌نامه آگاهانه توسط شرکت‌کننده تکمیل و سپس تسهیل‌گر جلسه، با بیان اهداف طرح، مصاحبه را هدایت می‌کرد. مصاحبه با این سؤال کلی شروع می‌شد که تعریف شما از سلامت روان چیست. سپس در ادامه مصاحبه با پرسیدن برخی سوالات مانند چگونه، چرا، چه زمانی و…. روش‌های ارتقاء سلامت روان بررسی می‌شد. در مجموع هر راهنمای پرسشگری دو سؤال اصلی داشت که شامل تعریف سلامت روان و روش‌های حفظ و ارتقای سلامت روان بود. از آنجاکه در مطالعه کیفی، سؤالات جست‌وجو نقش مهمی در درک عمیق موضوع دارند، پس از هر سؤال اصلی به طور متوسط پنج سؤال جست‌وجو پرسیده شد. تمام مصاحبه‌ها با اجازه شرکت‌کنندگان ضبط شدند و تسهیلگر نکات مهم آن را یادداشت کرد.
به منظور تجزیه‌وتحلیل مصاحبه‌ها از روش تحلیل محتوا به صورت دستی استفاده شد. تمام نوارها خط به خط بازخوانی شدند. واحدهای معنایی در قالب کدگذاری باز مشخص و به روش القایی تم‌ها و زیرتم‌ها تعیین شدند. به منظور افزایش روایی و پایایی داده‌ها، محتوای مصاحبه‌ها توسط شرکت‌کنندگان در پایان هر مصاحبه تایید شد. از روش سه‌گوشه‌سازی و تأیید متخصصان نیز استفاده شد. در ضمن، محقق برای انجام مصاحبه‌ها تبحر کافی داشت و تمامی داده‌ها پیاده‌سازی و مکتوب شدند.
در این پژوهش تمام ملاحظات اخلاقی مانند کسب رضایت آگاهانه، حفظ بی‌نامی و رازداری، داوطلبانه بودن شرکت در مصاحبه و … رعایت شد. این طرح در کمیته منطقه‌ای اخلاق در پژوهش دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی تصویب شده است.
یافته‌ها 
در این مطالعه 15 مصاحبه عمیق فردی صورت گرفت. میانگین سن شرکت‌کنندگان 34/6±10 سال بود. کمترین تحصیلات زیر دیپلم و بشترین تحصیلات فوق لیسانس بود. از لحاظ اشتغال 6 نفر خانه‌دار و بقیه شاغل بودند. بیشترین سال‌های زندگی مشترک 45 و کمترین آن یک سال بوده است. تعداد فرزندان نیز از صفر تا 5 فرزند متغیر بوده است. از لحاظ وضعیت اقتصادی، تمامی اقشار از جمله خانم‌های سرپرست خانوار (2 نفر)، افراد در سطح متوسط اقتصادی (10 نفر) و افراد متمول (3 نفر) در مطالعه حضور داشتند.
بر اساس تجزیه‌وتحلیل انجام‌شده، چهار طبقه اصلی شامل تقویت ابعاد معنوی، مهارت‌آموزی، دریافت کمک و برنامه‌ریزی به عنوان مکانیسم‌های اصلی حفظ سلامت روان و مقابله با استرس استخراج شدند که هر طبقه یک یا چند زیرطبقه دارد. زیرطبقات شامل موارد زیر است:
تقویت ابعاد معنوی 
تمامی شرکت‌کنندگان اعتقاد به خدا را به عنوان مکانیسم مقابله‌ای قوی در برخورد با استرس‌های زندگی قلمداد می‌کردند. برخی ایمان به خدا را به عنوان پناهی امن می‌دانستند که آن‌ها را در سختی‌ها یاری می‌دهد. برخی نیز اعتقاد به خدا را برای فرار از تنهایی مفید می‌دانستند.
«من هر وقت احساس تنهایی می‌کنم و کاری ازم برنمیاد، قرآن می‌خونم.»
تعدادی از خانم‌ها نیز جلب رضایت خداوند را برای تحمل سختی‌ها و مصائب زندگی به عنوان نیرویی محرک در نظر می‌گرفتند.
«همین که فکر می‌کنم به خاطر صبر در سختی‌ها، خدا ازم راضیه، انرژی می‌گیرم.»
بسیاری از شرکت‌کنندگان باور داشتند که مشکلات زندگی وسیله امتحان الهی است و آرامش تنها در سایه یاد خدا حاصل می‌شود.
بیشتر شرکت‌کنندگان اعتقاد به خدا را به دلیل وجود قدرت ماورایی، به عنوان مکانیسمی قوی در مقابله با حوادث زندگی قلمداد می‌کردند.
مهارت‌آموزی
شرکت‌کنندگان بر این عقیده بودند که در برخورد با استرس‌ها و مشکلات زندگی باید از برخی مهارت‌ها نیز بهره جست و کم‌وبیش به شیوه‌های صحیح و ناصحیح از این توانمندی‌ها اتفاده می‌کردند. این طبقه شامل چهار زیرطبقه با عناوین مدیریت استرس، مثبت‌اندیشی، خودکنترلی و حل مسئله است.
مدیریت استرس 
در برخورد با استرس‌های روزمره و به منظور حفظ سلامت روان، برخی از شرکت‌کنندگان به ریشه‌یابی مشکلات، درک موقعیت، حذف عامل استرس‌زا و درنهایت مدیریت استرس می‌پرداختند. این افراد معتقد بودند که ریشه‌یابی استرس و تعیین عوامل ایجادکننده آن در واقع نیمی از مراحل حل مشکل است. در مواردی که امکان کشف علت استرس محدود است و یا مقدور نیست، درک موقعیت و کنار آمدن با شرایط موجود به عنوان مکانیسم مقابله‌ای به کار گرفته می‌شود.
«وقتی کاری نمی تونم بکنم، بهتره با خودم کنار بیام و مشکلم را بپذیرم. اگه آدم بتونه خودش رو کنترل کنه و ناراحتیش رو مدیریت کنه، خیلی خوبه. من بعضی وقت‌ها می‌تونم این کار رو بکنم.»
مثبت‌اندیشی 
یکی دیگر از مکانیسم‌های ارتقای سلامت روان، مثبت‌اندیشی و نیمه پر لیوان را دیدن است. بسیاری از شرکت‌کنندگان اظهار داشتند که با تغییر نگرش و جدی نگرفتن مشکلات می‌توانند بر آن‌ها غلبه کنند. بزرگ نکردن مشکلات و به یاد آوردن داشته‌ها در برخی از خانم‌ها سبب ایجاد مقابله مناسب با مشکلات شده است.
«من وقتی که مشکلی برام پیش میاد، سعی می‌کنم به چیزهایی که دارم فکر کنم.«
«به نظر من باید همیشه نیمه پر لیوان را دید؛ این طوری آدم راحت‌تره.«
خودکنترلی 
به نظر بسیاری از شرکت‌کنندگان، تقویت اراده و اعتماد به نفس در برخورد با مسائل زندگی نقشی اساسی دارد. شرکت‌کنندگان معتقد بودند که با خودکنترلی، گذشت و صبوری می‌توان بر بسیاری از مشکلات غلبه کرد. کنترل خشم، حفظ ظاهر و آبروداری از دیگر مصادیق خودکنترلی از دیدگاه خانم‌ها بوده است.
«وقتی موقعیتی پیش میاد که عصبانی می‌شم، سعی می‌کنم بر خودم مسلط بشم و خشمم رو کنترل کنم.«
حل مسئله 
یکی از مهارت‌های مهم در برخورد با استرس‌های روزمره، مهارت حل مسئله بود که متأسفانه در تعداد کمی از شرکت‌کنندگان، آن هم در موارد محدودی به کار گرفته شده است. در واقع حل مشکل و برخورد مناسب با آن به شیوه‌های فردی از مکانیسم‌های استفاده‌شده توسط تعدادی از شرکت‌کنندگان بوده است؛ هرچند مراحل علمی و آکادمیک آن را نمی‌دانستند.
دریافت کمک 
برخی از خانم‌ها معتقد بودند که گذشت زمان بسیاری از مسائل را حل خواهد کرد. در واقع این دسته از داروی گذشت زمان و صبر در برابر مشکلات کمک می‌گرفتند. برخی نیز در برخورد با مشکلات از درمان‌های دارویی مانند گیاهان دارویی و تمرینات آرامش‌بخش استفاده می‌کردند؛ بیشتر این کارها نیز به توصیه اطرافیان بوده است. تعداد زیادی از خانم‌ها نیز نقش مشاور را در حل مشکلات پررنگ می‌دانستند و بر این باور بودند که خانواده شامل والدین، فرزندان و همسر است و آن‌ها هم می‌توانند در حل مشکلات مفید باشند. در سنین پایین‌تر نقش همسالان نیز پررنگ است. در یک مورد نیز از نقش معلم و یا استاد در حل مشکل یاد شد.
«من هر وقت مشکلی برام پیش میاد، به شوهرم می‌گم. انگار وقتی باهاش حرف می‌زنم، آروم می‌شم.«
«من می‌دونم که رفتن پهلوی مشاور خوبه، ولی چیکار کنم آدم آبروش می‌ره. همه فکر می‌کنن آدم مشکل روحی داره.«
«من هر وقت مشکلی برام پیش میاد، با دوستام حرف می‌زنم.«
برنامه‌ریزی
تعداد محدودی از شرکت‌کنندگان که بیشترشان تحصیل‌کرده بودند به تعیین اهداف کوتاه‌مدت و بلندمدت در زندگی باور داشتندو معتقد بودند که برنامه‌ریزی می‌تواند بسیاری از مشکلات را از پیش رو بردارد. این طبقه شامل دو زیرطبقه اولویت‌بندی و پرهیز از یکنواختی است.
 اولویت‌بندی 
برخی از شرکت‌کنندگان بر این باور بودند که تعیین اولویت‌های زندگی و داشتن هدف می‌تواند کمک بزرگی در برخورد با استرس‌های زندگی باشد. تعیین اولویت و داشتن برنامه مشخص می‌تواند از بروز بسیاری از مسائل و مشکلات جلوگیری کند. این امر بیشتر در مسائل اقتصادی کاربرد دارد.
«وقتی برای زندگیم برنامه داشته باشم، طوری خرج می‌کنم که آخر ماه برای دادن کرایه‌خونم دچار مشکل نشم.«
پرهیز از یکنواختی 
بسیاری از شرکت‌کنندگان معتقد بودند که وجود یکنواختی در زندگی کسالت‌آور و استرس‌آفرین است. ایجاد سرگرمی‌های مطلوب مانند گردش، مسافرت، گوش دادن به موسیقی، انجام حرکات ورزشی، ارتباطات مناسب فامیلی و در مجموع پرکردن اوقات فراغت می‌تواند از بروز بسیاری از استرس‌ها بکاهد و عوارض بسیاری از آنان را کاهش دهد.
«من وقتی دچار استرس می‌شم، موسیقی گوش می‌دم.«
«من وقتی ناراحتم، با دوستام قرار می‌ذارم و می‌ریم بیرون یا مسافرت تا به مشکلم فکر نکنم.«
بحث
با مرور نتایج حاصل از این مطالعه درمی‌یابیم که خانم‌ها برای حفظ سلامت روان و مقابله با استرس از چهار استراتژی مختلف و اصلی استفاده می‌کنند که شامل تقویت ابعاد معنوی، مهارت‌آموزی، دریافت کمک و برنامه‌ریزی است. در خصوص اولین استراتژی که تقویت ابعاد معنوی است، یافته‌های حاصل از مطالعات مختلف بیانگر اهمیت نقش دین در ارتقای سلامت روان است. شیمن در سال 2013 تأثیر دین بر سلامت روان را بررسی کرد. نتایج مطالعات او بیانگر آن بود که دین به طور غیرمستقیم از طریق تجمع انرژی‌های مثبت و پیشگیری از تأثیر مواجهات استرس‌آور، در ارتقای سلامت روان مؤثر است. شیمن مفهوم دین را به سه شکل شامل انجام فعالیت‌های مذهبی، اعتقادات و باورهای دینی و اعمال مذهبی در شرایط استرس‌زا بررسی کرد [13].
در مطالعه حاضر نیز تعابیری که توسط شرکت‌کنندگان در خصوص ابعاد معنوی بیان شده است شامل داشتن باورهای مذهبی، انجام مراسم مذهبی مانند قرائت قرآن و خواندن دعا در شرایط مخاطره‌آمیز بوده است. در بحث مهارت‌آموزی شیوه‌های مختلفی توسط خانم‌ها مطرح شده است، مانند مثبت‌اندیشی و خودکنترلی. گرچه این روش‌ها بر هیجان مبتنی هستند و مسئله‌مدار نیستند، اما با ریشه‌های مذهبی ارتباط دارند و عینک بدبینی را از روی چشم برمی‌دارند [14]. در بین مهارت‌های اشاره‌شده، دو مهارت مدیریت استرس و حل مسئله مبتنی بر مشکل هستند. نتایج مطالعات مختلف بیانگر آن است که استفاده از شیوه‌های حل مسئله به افزایش کیفیت زندگی و ارتقای سلامت روان منجر می‌شود [16 ،15].
درخواست کمک نیز از جمله کنش/ کنش متقابل است که فرایند ارتقای سلامت روان را تبیین می‌کند. درخواست کمک در خصوص موضوعات مرتبط با روان انسان همواره با نوعی مانع اجتماعی روبه‌رو بوده است. در واقع انگ‌های اجتماعی ازجمله موانع مهم دریافت کمک هستند. از دیگر موانع موجود در دریافت کمک، هزینه‌های بالای مشاوره است [17]. به نظر می‌رسد ادغام خدمات سلامت روان در نظام شبکه بهداشتی درمانی گام مؤثری برای رفع موانع درخواست کمک است.
در مطالعه حاضر، یکی از روش‌های به‌کارگرفته شده، گذشت زمان و داروی صبر است. این روش نه‌تنها مشکلات را حل نمی‌کند، بلکه گذشت زمان در برخی موارد مشکلات را تشدید می‌کند. وجود برنامه‌ریزی، تعیین اولویت، پرهیز از یکنواختی و مدیریت اوقات فراغت از دیگر استراتژی‌های مقابله با استرس در خانم‌هایی بوده است که قادر به مدیریت مناسب استرس‌های روزمره بودند. در واقع مرور روش‌های به‌کارگرفته شده توسط خانم‌های متأهل بیانگر آن است که آنان در برخورد با مشکلات روزمره به منظور حفظ و ارتقای سلامت روان بیشتر از روش‌های مبتنی بر هیجان استفاده می‌کنند. شیوه‌های مبتنی بر حل مسئله بسیار اندک استفاده می‌شود. این امر تا حد زیادی گویای مشکلات متعدد آنان در برخورد با مسائل و مشکلات روزمره است.
آمار مشکلات سلامت روان در خانم‌ها چه در ایران و چه در جهان نشانگر آن است به منظور کمک به این قشر آسیب‌پذیر که باید اقدامات مناسبی صورت گیرد. بدیهی است ارتقای سلامت روان در خانم‌های متأهل، موجبات ارتقای سلامت روان در کل خانواده را فراهم می‌آورد و این امر در ارتقای سلامت روان جامعه مؤثر خواهد بود.
نتیجه‌گیری 
به نظر می‌رسد استفاده از روش‌های تحقیق کیفی به منظور درک عمیق نیازهای سلامت روان می‌تواند سیاست‌گذاران را در تدوین برنامه‌های مداخله‌ای مؤثرتر، یاری کند. با توجه به انجام مطالعه کیفی و تبیین نقطه‌نظرات شرکت‌کنندگان در خصوص شیوه‌های به‌کارگرفته شده در زمینه ارتقای سلامت روان، انجام مطالعات مداخله‌ای بر اساس نتایج به‌دست‌آمده در منطقه مطالعه‌شده، مفید است و سیاست‌گذاران را در تدوین برنامه‌های اجرایی در این منطقه یاری خواهد کرد. بدیهی است استفاده از روش تحقیق کیفی و درک عمیق نیازهای سلامت روان بر اساس نقطه‌نظرات شرکت‌کنندگان، می‌تواند به عنوان الگو در تبیین برنامه‌های ارتقای سلامت روان مؤثر باشد.
یکی از محدودیت‌های اصلی مطالعه کیفی، تعمیم‌ناپذیری آن است. در واقع نتایج به‌دست‌آمده در این مطالعه تنها مربوط به نقطه‌نظرات خانم‌های متأهل یکی از مناطق شهر تهران است و نتایج آن در نقاط دیگر قابل تعمیم نیست.

سلامت روان؛ فاصله کلام تا عمل

یکی از مباحث مهمی که به ویژه اخیرا در کانون توجه مسوولان و متخصصان قرار گرفته، بحث آسیب شناسی در حوزه سلامت روان است؛ موضوعی که تنها صحبت درباره آن کافی نیست و نیاز به اجرا و کاربست شیوه های عملی برای درمان در جامعه دارد.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش های خبری ایرنا، با توجه به  لزوم اهمیت مسائل روانی و هشدارهایی که نسبت به وضعیت سلامت روان در کشور وجود دارد، پژوهشگر ایرنا چندی پیش به گفت وگو با رئیس نظام روانشناسی و مشاوره  پرداخت؛ دکتر حاتمی دراین گفت وگو، افسردگی را به عنوان مهمترین مشکل امروز جامعه ایران مطرح کرد. مساله ای که نیاز به پردازش و توجه، به ویژه در بحث تخصیص یارانه های دولتی در بحث درمان مشکلات روان از سوی دولت را دارد.

در روزهای اخیر موضوع سلامت روان بار دیگر به جهت صحبت های «سیعد نمکی»، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مطرح شد. نمکی در توضیح طرح بسیج ملی آمایش بیماری‌های اعصاب و روان در سطح کشور اعلام داشته است: از برنامه‌های پیش روی ما بحث mental health  یا همان سلامت روانِ جامعه است که آمایش آن به شیوه بسیج ملی و با همان شیوه که پیشتر آمایش فشار خون عمومی صورت گرفت، قرار دارد. آمایش سلامت روان جامعه و ادغام این آمایش به شیوه یک شبکه در نظام سلامت کشور برنامه مشخص و تعبیه شده‌ای است که پس از پرداخت در زمان آتی به استحضار مردم خواهد رسید.

وزیر بهداشت تاکید داشته است: طرح سلامت روان جامعه محدود به بیماری خاصی از مجموعه بیماری‌های اعصاب و روان نیست. رویکرد وزارت بهداشت نگاه جامع به بهداشت روان جامعه است. بحث ما این است که بهداشت روان جامعه نیاز به تلطیف و تعدیل دارد. این بهداشت روان ابعاد گسترده‌ای دارد. خشونت متبلور در جامعه، بهم ریختگی‌های روحی و روانی متظاهر و افسردگی که مسبب رنجش مردم هستند، نیاز به همت و همیاری عمومی دارد تا با تلطیف فضاهای اجتماعی و تعدیل رفتارهای اجتماعی مرتفع شوند. وزارت بهداشت در حال تنظیم و تدوین برنامه‌های لازم است.

با توجه به صحبت های بیان شده، نگاه به موضوع و هدف یعنی بحث ارتقای سلامت روان در جامعه قابل تقدیر است؛ اما مساله بر سر چگونگی و میزان تبدیل کلام به عمل در شرایط پیش رو است؛ یعنی بحث سلامت روانی جامعه به عنوان موضوعی که گام اول آن (یعنی آگاهی به مساله) برداشته شده است، زمانی می تواند ارتقا و بهبود یابد که نمودهای عملی و اجرایی شده گام های بعدی یعنی درمان را شاهد باشیم.

آنچه در ادامه می آید گفت وگوی پژوهشگر ایرنا با یک روانشناس در رابطه با شرایط تحقق سلامت و تلطیف وضعیت روانی جامعه است.

«نصرالله منصوری» روانشناس و مشاور خانواده با اشاره به صحبت های اخیر وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، تصریح کرد: تلطیف فضای روانی کشور نیاز به تصحیح چند سرفصل دارد؛ یعنی اگر بخواهیم به فضای روانی مطلوب در جامعه برسیم، باید یک سری کارهای انفرادی را انجام دهیم که همچنان با آنان مشکل داریم. متاسفانه ما هنوز هم در جامعه می بینیم که اکثر آقایان با بحث روانشناسی و مشاوره و سلامت روان مخالف هستند؛ همسران این مردان و خانم های برای حل مشکل می آیند ولی وقتی به شوهرانشان برای تداوم مشاوره مراجعه می کنند، با مقاومت مردان، با این توجیه مواجه می شوند که آقایان خودشان مشاور هستند و به همه مشاوره می دهند و نیازی به مشورت ندارند. در نتیجه در یکی از مهمترین گام ها باید این قشر عظیم جامعه، یعنی آقایان را به هر نحوی که صحیح است (با آگاه سازی به وسیله رسانه، مطبوعات و …) توجیه کنیم که انسان و انسان عاقل در هر رشته ای و در هر جایی که نیاز است، باید به متخصص آن امر مراجعه کند.

منصوری بیان داشت: مساله دوم این است که باید وحدت نظری بین اعضای خانواده در بحث مشاوره و مسائل و مباحث مراجعه به روانکاوی، رواشناسی و روان درمانی ایجاد کنیم؛ یعنی بپذیرند که مشکل هست و حالا چگونه باید این مشکل را رفع و این گره را باز کرد.

«بخش دیگر این است که مردم به دلیل مشکلات معیشتی و مسائل اقتصادی (که به ویژه امروز به شدت با آن درگیر هستند)، هزینه های سلامت روان را گران ارزیابی کرده و از آن فرار می کنند؛ یعنی باخودشان می گویند که وقتی اجاره خانه و امرار معاش ما حل نشده، هزینه سلامت روان زائد است».

پیوندهای اعتقادی و سلامت روان

این روانشناس در تشریح پیچیدگی های مباحث روانی ادامه داد: بحث خشونت و حرف های آقای نمکی درباب خشونت در جامعه و نیاز به سلامت روان صحیح است، اما همه اینها یک زمینه و پیشنه دارد؛ مثلا در بحث استرس ما دو نوع استرس داریم: استرس منفی و استرس مثبت. افسردگی معمولا از استرس منفی نشات می گیرد، مردم هم چون این زمینه ها را نمی دانند، اگر نشانه ای از افسردگی را داشته باشند، خود را افسرده تلقی می کنند؛ در حالی که افسردگی ۳۴ نشانه دارد که ممکن است کسی یکی از آن ۳۴ نشانه را داشته باشد و دیگری هر ۳۴ نشانه را.

«تشخیص این مساله صرفا با مراجعه به متخصص و کارشناس ممکن است تا این مشکلات استخراج شوند و بیرون بیایند. در نشان اول افسردگی که اندوه و غصه است (اندوه ممکن است مقطعی باشد؛ مانند افسردگی به دلیل غم و اندوه از دست دادن یک عزیز و این به معنای افسردگی نیست) دوام و استمرار مهم است؛ یعنی اگر کسی به صورت مداوم قصه دار و محزون بودن اولین نشانه است؛ دومین نشانه اضطراب است که خود اضطراب ۱۹ شاخه دارد (که توضیح آن در این اینجا نمی گنجد)؛ می خواهم بگویم که تشخیص این اختلالات روندی زمان بر و چند شاخه دارد و ما اگر دنبال درمان این افسردگی هستیم که بنابر تعریف ایشان (وزیر بهداشت) تبدیل به خشونت نشود، دو راهکار داریم؛ یکی روانشناسی و روان درمانی و روانکاوی است که مثلا می توانیم با برگزاری همایش های عمومی (از طریق رسانه ملی یا یک سازمان مردم نهاد) اعلام کنیم که زنان و مردان بدون هزینه بیایند (و حتی یک چای و شربتی هم به شما می دهیم) تشریف بیاورید و در این محفل مشکلاتتان را بشنوید و ببینید که گره زندگی تان در کجاست و دنبال باز کردن آن باشید».

وی افزود: راه دیگر این است که دولت یک یارانه و کمکی را بابت این اجرای خدمات روانشناسی در کشور بدهد (که در زمان حاضر احتمالا نمی تواند یا نمی خواهد).

منصوری در باب اهمیت مسائل اعتقادی در بحث سلامت روان، خاطرنشان کرد: مساله دیگر و از روانشناسی بالاتر، متوسل شدن به دین و مذهب راستین و واقعی است که قرآن و ۱۴ معصوم برای ما تبیین کرده اند. خود من بارها این تجربه را داشته ام که در مشاوره های رو در رو، وقتی با مثال های دینی و احادیث ائمه صحبت می کنم، در مقایسه با زمانی که به صورت علمی و با نقل قول بزرگان روانشناسی صحبت می کنم (حتی برای آدمی که ظاهرا لاابالی نشان می دهد) بهتر دقت می کنند؛ چرا که این بزرگان دینی به حرف هایشان عمل می کرده اند، به خشم خود مسلط بوده اند و کظم غیظ داشته اند؛ امام عسگری (ع) می فرمایند: «الغضب مفتاح الکل شر»؛ غضب و ناراحتی کلید هر شر و بدی است؛ بنابراین استفاده از این راهکار موثر است.

«مثلا همین ایام محرم زمان خوبی است؛ شما نگاه کنید شب عاشورا که فردای آن امام حسین (ع) قرار است به شهادت برسند، با خانواده خودشان جلسه گذاشتند و با مهربانی با فزرندانشان صحبت می کنند. کدام روانشناسی ای بالاتر از این است که یک امام معصوم که مانند بسیاری از فرماندهان بزرگ دنیا در چنین زمانی باید مشغول جمع کردن فرمانده و سپاه باشد، با خانواده اش این گونه برخورد و رفتار می کند؟ اگر روی به سوی رهاوردهای این چنینی بزرگان دین بیاوریم، فکر می کنیم بتوانیم بر برخی مشکلات فائق بیاییم. البته این راه حل که کار یک شبه نیست چرا که این کاروان طوری خراب شده است و طوری ما به مشکل خورده ایم که بهبود چنین روندی زمان بر و هزینه بر است و دلسوزی می خواهد».

وی افزود: اما مساله مهم در این راستا این است که در جامعه و به ویژه زمان حاضر بیشتر آسیب شناسی ها، به حرف و شعار برگزار می شود؛ مثلا وزیر محترم این را گفته اند و قدرت کافی را در کابینه برای اجرایی کردن آن در مجلس و… دارند. اما معمولا از حرف پیش تر نرفته و اجرایی نمی شوند؛ باید یک چهارچوبی درست شود چراکه این که ما بیاییم و یک حرفی را بزنیم و برویم نمی شود. من به عنوان یک ایرانی و هموطن از شما و همکارانتان سپاسگزارم که در کار خبر و روزنامه و جریده زحمت می کشید و این فرهنگ را اشاعه می دهید؛ باید این را بیشتر کنیم و راه کارها زیاد است تا انشالله به خواسته و نظر وزیر بهداشت در باب تلطف روان جامعه برسیم.

آمایش روان و فشار خون قابل قیاس نیست

این روانشناس در واکنش به صحبت های نمکی که اجرای طرح سلامت روان را شبیه طرح آمایش فشار خون عنوان کرده بود، تاکید کرد: آمایش روان مانند آمایش خون نیست و مقایسه این دو موضوع اصلا شدنی نیست. مثلا در بحث سلامت روان و مشاوره، ما حداقل زمان یک ساعته ای را صرف می کنیم و تازه به ابتدای کار می رسیم؛ اما در بحث آمایش فشار خون، کمتر از ۵ دقیقه کافی است. این حرف مانند یکسان دانستن تشخیص روانشناس و دکتر داخلی است؛ در حالی که وقتی به دکتر داخلی بگویید، سرما خورده اید، تقریبا از حفظ است که چه دارویی باید تجویز کند ولی روان افراد با هم فرق دارد و ممکن است روان شما در جایی گره داشته باشد که روان من اصلا مشکلی در آنجا ندارد.

«در نتیجه به نظرم ایشان مباحث را تفکیک نکرده اند . کار روان درمانی رودرو و فردی (آدم ها نیاز دارند خصوصی صحبت کنند) جواب می دهد؛ البته همایش هم می تواند کمک کند و متمم باشد».

وی در ادامه و در تاکید بر لزوم همه جانبه نگری در بحث حل مشکلات سلامت روان بیان داشت: روزنامه آرمان ملی روز دوم شهریور درصفحه مربوط به مسائل خانواده، از نظر تحلیل های جامعه شناسان و روانشناسان اعلام کرد که ۸۰ درصد طلاق های ما مربوط به خیانت است؛ این موضوع را در یک همایش عمومی چطور می توان مطرح کرد؟ خانواده ای هست که فکر خیانت را نمی تواند بکند اما مردان و زنانی هستند که این گونه رفتارهایی را دارند و حل این مسائل باید به حالت خصوصی، انفرادی و رودررو باشند. در نهایت به نظر می رسد ما این موضوعات را می گوییم و می گذریم و فعلا عمقی بر قضایا و گفتار ما نیست؛ بخشی هم حتما مربوط به مسائل مالی و اقتصادی است.

«خانواده ای را می شناسم که به دلیل عقب افتادن اجاره، صاحبخانه برق را قطع کرده؛ یعنی یخچال و روشنایی این افراد قطع شده است. برای این خانواده و در این شرایط، هر آنچه از خدا و پیغمر و روانشناسی بگوییم، بی فایده است، چرا که اصلا نمی شنوند؛ در نتیجه علل متعددی موجد موضوع آفت های سلامت روان است که همه با هم باید ملحوظ نظر باشند».

منصوری در انتها خاطر نشان شد: یک دلیل بسیار مهم دیگر هم این است که آدم های جامعه ما نسبت به یکدیگر بی اعتنا شده اند؛ یعنی حرف هایی که زده می شود جدی گرفته نشده و دروغ پنداشته می شوند. اگر اعتماد عمومی را برگردانیم، زبان مردم با راستگویی و صداقت بسیار راحت تر می تواند تلطیف شود و به یک جای خوبی برسد تا این که ما حرفی بزنیم که عملی در آن نباشد و به یکدیگر دروغ بگوییم.